Trong xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu, việc tìm kiếm những sản phẩm nông nghiệp giá trị cao để phát triển xuất khẩu là bài toán lớn của ngành nông nghiệp Việt Nam. Giữa bối cảnh đó, tinh dầu đàn hương (agarwood oil, sandalwood oil) nổi lên như một “vàng lỏng” mới, không chỉ đem lại thu nhập cho nông dân mà còn là nguồn ngoại tệ đáng kể cho quốc gia. Đặc biệt, thị trường quốc tế hiện đang khát nguồn cung tinh dầu thiên nhiên chất lượng cao, mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp và vùng trồng đàn hương Việt Nam.
Thị trường dầu agarwood toàn cầu: Cuộc đua tỷ đô
Theo báo cáo của Grand View Research và các tổ chức thương mại quốc tế, quy mô thị trường tinh dầu đàn hương và các loại dầu gỗ thơm toàn cầu đã vượt ngưỡng 2 tỷ USD vào năm 2022 và dự báo tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ với tốc độ 7–8% mỗi năm. Nhu cầu về tinh dầu đàn hương liên tục tăng cao tại các thị trường lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản, Trung Đông – nơi người tiêu dùng ngày càng chuộng sản phẩm tự nhiên, cao cấp phục vụ ngành mỹ phẩm, nước hoa, dược liệu và chăm sóc sức khỏe.
Cạnh tranh trên thị trường quốc tế rất khốc liệt. Ấn Độ và Úc là hai quốc gia dẫn đầu về xuất khẩu tinh dầu đàn hương, song nhiều năm gần đây nguồn nguyên liệu của các nước này ngày càng khan hiếm, giá cả không ngừng tăng do khai thác quá mức và yêu cầu chất lượng ngày càng cao. Đây là cơ hội lớn để Việt Nam – với khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp và sự vào cuộc của doanh nghiệp, nhà khoa học – từng bước xây dựng thương hiệu tinh dầu đàn hương trên bản đồ xuất khẩu thế giới.
Tỉ suất và lãi suất xuất khẩu tinh dầu đàn hương
Tinh dầu đàn hương được ví như “vàng lỏng” bởi giá trị kinh tế vượt trội so với hầu hết các loại nông sản khác. Theo thống kê từ các sàn giao dịch quốc tế, giá xuất khẩu tinh dầu đàn hương nguyên chất dao động từ 4.000–6.000 USD/lít (thậm chí loại cao cấp đạt 10.000 USD/lít). Nếu so sánh với các sản phẩm truyền thống như hồ tiêu, cà phê, cao su, giá trị ngoại hối từ mỗi ha đàn hương cao gấp hàng chục lần.
Một ưu điểm nữa là chi phí đầu vào cho sản xuất tinh dầu đàn hương không quá cao, đặc biệt nếu doanh nghiệp và nông dân liên kết chặt chẽ ngay từ đầu. Từ năm thứ 4–5 sau trồng, cây đã có thể cho thu hoạch lá, quả và lõi gỗ tỉa thưa để ép tinh dầu. Một ha đàn hương đạt chuẩn có thể cung cấp 2–4 tấn nguyên liệu/năm, thu về 100–150 lít tinh dầu, đem lại doanh thu hàng chục, thậm chí hàng trăm nghìn USD mỗi vụ thu hoạch.
Không chỉ vậy, tỉ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư (ROI) của tinh dầu đàn hương được đánh giá là rất cao. Theo số liệu khảo sát thực tế ở một số mô hình liên kết tại Nghệ An, Gia Lai, các hộ tham gia dự án thu hồi vốn chỉ sau 5–6 năm, những năm tiếp theo gần như là lợi nhuận thuần. Lợi ích này càng lớn nếu tận dụng các sản phẩm phụ như bột gỗ, lá, quả và liên kết chuỗi giá trị sản xuất từ trồng trọt – chế biến – xuất khẩu.
Ngoài giá trị kinh tế trực tiếp, tinh dầu đàn hương còn có ưu thế lớn trong việc “kéo” nhiều ngành công nghiệp phụ trợ phát triển như: mỹ phẩm, dược phẩm, nước hoa, chăm sóc sức khỏe, xà phòng, thực phẩm chức năng… Nhiều tập đoàn mỹ phẩm lớn tại Pháp, Nhật Bản, Mỹ đã đến Việt Nam tìm đối tác cung cấp tinh dầu, mở ra nhiều cơ hội hợp tác quốc tế.
Những thương hiệu đàn hương Việt Nam đã xuất khẩu thành công
Gần đây, nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã ở các tỉnh Nghệ An, Lâm Đồng, Gia Lai… đã bắt đầu tiếp cận và ký hợp đồng xuất khẩu tinh dầu đàn hương sang Hàn Quốc, Nhật Bản, Đức và một số nước Trung Đông. Tiêu biểu, sản phẩm tinh dầu và bột đàn hương của công ty SmartGap, Sao Thái Dương, các HTX liên kết cùng viện nghiên cứu đã đạt đủ tiêu chuẩn hữu cơ, chứng nhận chất lượng quốc tế như GMP, ISO, Halal… giúp sản phẩm dễ dàng vào chuỗi siêu thị, cửa hàng mỹ phẩm cao cấp ở nước ngoài.
Theo doanh nghiệp, điều kiện tiên quyết để duy trì và phát triển thị trường xuất khẩu là kiểm soát chất lượng đồng đều, minh bạch về nguồn gốc, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm và các cam kết bảo vệ môi trường. Đặc biệt, sản phẩm hữu cơ, không hóa chất, truy xuất được nguồn gốc sẽ ngày càng có giá xuất khẩu cao hơn và ổn định hơn.
Cam kết ổn định đầu ra – chìa khóa phát triển bền vững
Một trong những yếu tố quan trọng giúp tinh dầu đàn hương Việt Nam có thể phát triển bền vững trên thị trường quốc tế chính là cam kết ổn định đầu ra giữa nông dân – doanh nghiệp – nhà xuất khẩu. Thay vì phụ thuộc vào thương lái, doanh nghiệp đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu liên kết, hướng dẫn kỹ thuật trồng, thu hái và chế biến đạt chuẩn quốc tế. Bà con nông dân yên tâm sản xuất, biết chắc sản phẩm của mình sẽ được mua với giá hợp lý, giảm rủi ro biến động thị trường.
Chính sách này còn giúp kiểm soát tốt chất lượng, ngăn chặn tình trạng pha trộn, gian lận tinh dầu kém chất lượng làm ảnh hưởng đến uy tín quốc gia. Ngoài ra, doanh nghiệp xuất khẩu còn hỗ trợ đầu tư dây chuyền chiết xuất, công nghệ bảo quản, nhãn mác, đóng gói hiện đại để đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường toàn cầu .
Sự tham gia của các doanh nghiệp lớn, các tổ chức xúc tiến thương mại, sự đồng hành của cơ quan chức năng về thủ tục xuất nhập khẩu, kiểm định, quảng bá thương hiệu sẽ là những yếu tố quyết định giúp Việt Nam dần vươn lên thành nước xuất khẩu tinh dầu đàn hương hàng đầu khu vực.
Tầm nhìn tương lai
Với tiềm năng lớn, giá trị kinh tế vượt trội và thị trường quốc tế ngày càng mở rộng, tinh dầu đàn hương không chỉ mang về nguồn ngoại tệ “tỷ đô” cho Việt Nam mà còn là động lực giúp bà con nông dân đổi đời, góp phần vào phát triển nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế xanh.
Để tận dụng tối đa lợi thế này, Việt Nam cần tiếp tục đầu tư bài bản vào vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình sản xuất, mở rộng hợp tác quốc tế và xây dựng thương hiệu riêng cho tinh dầu đàn hương Việt Nam. Khi ấy, mỗi giọt tinh dầu xuất khẩu không chỉ là sản phẩm nông nghiệp mà còn là biểu tượng của trí tuệ, sáng tạo và khát vọng vươn lên của người Việt trên thị trường toàn cầu.
